යෝජිත ත්‍රස්තවාද විරෝධී පනත් කෙටුම්පත මාධ්‍යවේදීන්ට සහ සිවිල් සමාජ කණ්ඩායම්වලට වැඩි අවදානමක් ඇති කරන බව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කාර්යාලය අනතුරු අඟවා ඇත.
ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත (PSTA) පිළිබඳ වාර්තාවක් නිකුත් කරමින් මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR) පවසන්නේ, දැනට බලපැවැත්වෙන ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනතේ සහ කලින් යෝජිත ත්‍රස්තවාද විරෝධී නීතිවල තිබූ අඩුපාඩු මෙම කෙටුම්පතින් නැවත පැමිණෙන බවයි. වාර්තාව ශ්‍රී ලංකාවේ මාධ්‍යවලට බෙදා හැරියේ ලංකාවේ එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාලයයි.
කලින් කෙටුම්පත්වලට වඩා අමතර ආරක්ෂණ සහ දියුණුවක් මෙම කෙටුම්පතේ ඇති බව OHCHR පිළිගත්තේය. එහෙත් ත්‍රස්තවාදී වැරදි පිළිබඳ පුළුල් සහ නිශ්චිත නොවන නිර්වචන, ආරක්ෂිත අදහස් ප්‍රකාශනයට සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරකම්වලට සීමා පැනවීම, පරිපාලන රඳවා තබාගැනීම, පුළුල් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ සහ සෝදිසි කිරීමේ බලතල, විධායකයේ අභිමතය, වධහිංසාවලට එරෙහි ආරක්ෂණ, සාධාරණ නඩු විභාග සහතික සහ වගවීම පිළිබඳ ගැටලු තවමත් පවතින බව එහි සඳහන්ය.
මාධ්‍ය නිදහස සම්බන්ධයෙන් වාර්තාව අවධානය යොමු කරන්නේ 74 වගන්තියේ ‘රහසිගත තොරතුරු’ පිළිබඳ නිර්වචනයටයි. එය අධික ලෙස පුළුල් සහ නිශ්චිත නොවන බව OHCHR කියයි. නිශ්චිත පුද්ගලයෙකුගේ ‘කාර්යයන්, ගමන් බිමන් හෝ ස්ථානය’ පිළිබඳ තොරතුරු, ජාතික ආරක්ෂාවට අදාළ මුරපද හෝ සංකේතාංකන විස්තර සහ ජාතික ආරක්ෂාවට හා ආරක්ෂාවට අහිතකර බලපෑමක් ඇති කිරීමට ඉඩ ඇති තොරතුරු එයට ඇතුළත්ය. 2, 8 සිට 11 දක්වා සහ 15 වගන්තිවල ප්‍රකාශනයට අදාළ වැරදි පදනම් වන්නේ මෙම නිර්වචනයයි.
මෙය නිසා මහජනයාට පෙනෙන පරීක්ෂණ ස්ථාන සහ ආරක්ෂක භට පිරිස් යෙදවීම් නිරීක්ෂණය කිරීම හා ලේඛනගත කිරීමටත්, වැටලීම් හෝ අත්අඩංගුවට ගැනීම් ගැන සාමාන්‍ය වාර්තාකරණයටත් සමාජ මාධ්‍ය පළ කිරීම්වලටත් අවදානමක් ඇති විය හැකි බව OHCHR කීය. මෙම නිර්වචනය 2025 දෙසැම්බරයේ ඉදිරිපත් කළ කෙටුම්පතේ නිර්වචනයම වන බවත්, තම කලින් නීතිමය අදහස් තවමත් වලංගු බවත් එය සඳහන් කළේය.
පසුබිම
හියුමන් රයිට්ස් වොච් (HRW) පවසන පරිදි PSTA කෙටුම්පත පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළේ ඔක්තෝබර් 6 වැනිදාය. එය දැනට පවතින ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට අදහස් කරන්නකි. වත්මන් ආණ්ඩුව ඇතුළු පාලනයන් විසින් එම පනත අහෝසි කරන බවට පොරොන්දු වී ඇත. දිගු කාලයක් රඳවා තබාගැනීමට ඉඩ සලසන බවට අයිතිවාසිකම් සංවිධාන සහ විදේශ හවුල්කරුවෝ එම පනත විවේචනය කරති.
ත්‍රස්තවාදය සහ ඊට අදාළ වැරදි පිළිබඳ නිර්වචනය පටු කර පැහැදිලි කරන ලෙස OHCHR රජයෙන් ඉල්ලා සිටී. ආරක්ෂිත අදහස් ප්‍රකාශනය සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරකම් අපරාධකරණය කළ හැකි විධිවිධාන ඉවත් කිරීමට හෝ සැලකිය යුතු ලෙස සංශෝධනය කිරීමට ද එය කියයි. සෑම අත්අඩංගුවකටම සහ රඳවා තබාගැනීමකටම ඉක්මන්, ස්වාධීන අධිකරණ අධීක්ෂණයක් අවශ්‍ය බවත්, රඳවා තබාගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කර නිදහස් කිරීමට අධිකරණයට බලය තිබිය යුතු බවත්, සැකකරුවෙකු අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමේ කාලය අත්අඩංගුවට ගත් මොහොතේ සිට ගණන් ගත යුතු බවත් එහි සඳහන්ය.
ආක්‍රමණශීලී සෝදිසි සහ අල්ලා ගැනීම් සඳහා අධිකරණ වරෙන්තුව සාමාන්‍ය රීතිය කිරීම, වධහිංසා සහ බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීමට එරෙහි ආරක්ෂණ ශක්තිමත් කිරීම, නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ත්‍රිවිධ හමුදාව සහ වෙරළ ආරක්ෂක බලකාය යෙදවීම සිවිල් අධිකාරියක් යටතේ, කාල සීමාවකට පමණක් සිදුවන ව්‍යතිරේකයක් කිරීම, සහ තවදුරටත් නීති සම්පාදනයට පෙර අර්ථවත් මහජන උපදේශනයක් පැවැත්වීම යන නිර්දේශද ඇතුළත්ය.
විපක්ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාස වෙනම ප්‍රකාශයක් කරමින්, තමා පීඩාකාරී යැයි හඳුන්වන ත්‍රස්තවාද විරෝධී නීති ඉදිරියට ගෙන ගියහොත් යුරෝපා සංගමයේ GSP+ වරප්‍රසාදයට හානි විය හැකි බව අනතුරු ඇඟවීය. පවතින පනතේ අයහපත් විධිවිධාන PSTA සහ සංවිධිත අපරාධ වැළැක්වීමේ කෙටුම්පත ද නැවත ඉදිරිපත් කරන බව HRW කියා ඇත. ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිසම සහ ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය ද කෙටුම්පත්වල විධිවිධාන කිහිපයකට විරුද්ධත්වය පළ කර ඇත.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
මෙම කෙටුම්පත දැනට ඇති ආකාරයෙන්ම නීතියක් වුවහොත්, ආරක්ෂක මෙහෙයුම් ලේඛනගත කරන මාධ්‍යවේදීන්ට සහ ක්‍රියාකාරිකයින්ට රහස්‍යතා විධිවිධාන යටතේ වැරදි චෝදනා එල්ල විය හැකි බව OHCHR කියයි. එයින් අත්අඩංගුවට ගැනීම්, වැටලීම් සහ පරීක්ෂණ ස්ථාන ගැන මහජනයාට වාර්තා වන ආකාරයට බලපෑම් ඇති විය හැක.
GSP+ යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ප්‍රවේශය මානව හිමිකම් කැපවීම් සමග බැඳී ඇති නිසා කෙටුම්පත විදේශයන්හිදී ද සමීපව නිරීක්ෂණය වේ. අපනයනකරුවන්ට, අපනයන කර්මාන්තවල සේවකයින්ට සහ විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයින්ට පාර්ලිමේන්තුව මෙම විවේචනවලට මුහුණ දෙන ආකාරය වැදගත් වනු ඇත.
