සංවිධිත අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත අත්තනෝමතික රඳවා තැබීම්, වධහිංසා සහ වෙනත් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන්ට මග විවර කළ හැකි බව හියුමන් රයිට්ස් වොච් (HRW) සංවිධානය පවසයි. පනත් කෙටුම්පත ඉවත් කරගන්නැයි එම සංවිධානය රජයෙන් ඉල්ලා තිබේ.
මෙම පනත් කෙටුම්පත පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළේ ඔක්තෝබර් 20 වැනිදාය. ඔක්තෝබර් 6 වැනිදා ඉදිරිපත් කළ ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත මෙන්ම මෙයද දැනට ඇති ත්‍රස්තවාදය මැඩපැවැත්වීමේ නීතිවල අයහපත් විධිවිධාන නැවත ගෙනෙන බව HRW කියයි.
“සංවිධිත අපරාධ පනතින් ප්‍රමාණවත් අධිකරණ අධීක්ෂණයකින් හෝ අපරාධමය හැසිරීමක සාක්ෂියකින් තොරව දිගු කාලයක් රඳවා තැබීමට ඉඩ සැලසේ. පොලිසියට දෙන පාපොච්චාරණ මත වරදකරුවන් කිරීමට ඉඩ දීමෙන් වධහිංසාවටද දිරිදිය හැකියි,” යැයි HRW ආසියා අධ්‍යක්ෂ ඉලේන් පියර්සන් පැවසීය.
HRW පවසන පරිදි, වසර හතරක හෝ ඊට වැඩි සිර දඬුවමක් ලැබිය හැකි ඕනෑම වරදක් පනත් කෙටුම්පතේ “බරපතළ අපරාධයක්” ලෙස අර්ථ දැක්වේ. මූල්‍යමය හෝ වෙනත් ප්‍රතිලාභයක් අරමුණු කරගෙන එවැනි අපරාධයක් සඳහා එක්ව ක්‍රියා කරන තිදෙනෙකු හෝ ඊට වැඩි පිරිසක් “සංවිධිත අපරාධ කණ්ඩායමක්” ලෙස හැඳින්වේ. කෙනෙකු කණ්ඩායමක සාමාජිකයෙක්දැයි තීරණය කිරීමේදී ඔහුගේ ඇඳුම් ආකාරය, අත් සංඥා, භාෂාව, ටැටූ හෝ දන්නා සාමාජිකයන් හමුවීම් අධිකරණයට සලකා බැලිය හැකිය.
මහේස්ත්‍රාත්වරයාට ඉවත් කිරීමේ අයිතියක් නැති, මාස දෙක බැගින් වසරක් දක්වා රඳවා තැබීමේ නියෝග නිකුත් කිරීමට මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයාට පනත මගින් බලය ලැබෙන බව HRW කීය. ඇප දිය හැක්කේ මහාධිකරණයට පමණි. බරපතළ අපරාධයක් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලබන අයට ඇප ලැබෙන්නේ සුවිශේෂී තත්ත්වයන් යටතේ පමණි.
පොලිසියට දෙන පාපොච්චාරණ අධිකරණයේ පිළිගැනීමටද පනතින් ඉඩ ලැබේ. ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පතට අනුව පාපොච්චාරණ කළ යුත්තේ මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකු ඉදිරියේ බව HRW සඳහන් කළේය.
පනත් කෙටුම්පත සකස් කිරීමේදී රජය උපදේශන පැවැත්වූ බවක් නොපෙනෙන බව HRW කියයි. විවෘත සහ සියලු පාර්ශ්ව ඇතුළත් උපදේශන ක්‍රියාවලියක් පවත්වන ලෙස එම සංවිධානය ඉල්ලා සිටියේය. මෙම පනත GSP+ වෙළඳ සහනය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ බැඳීම් සපුරන්නේ නැති බව යුරෝපා සංගමය පැහැදිලි කළ යුතු බවද HRW පැවසීය.
පසුබිම
1979 දී ගෙනා ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) නඩු විභාග නොමැතිව දිගු කාලයක් රඳවා තැබීමට ඉඩ දෙන බවට දේශීය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන දිගු කලක සිට විවේචනය කරයි. එය අහෝසි කරන බවට පැවති රජයන් පොරොන්දු වී තිබේ. ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායකගේ ජාතික ජන බල සභාව 2024 මැතිවරණ ප්‍රකාශනයේ සියලු “මර්දනකාරී” නීති අහෝසි කරන බවට පොරොන්දු වූ බව HRW සඳහන් කළේය.
යුරෝපා සංගමයේ GSP+ යෝජනා ක්‍රමය යටතේ සුදුසුකම් ලබන සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට, ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සහ ශ්‍රම සම්මුති ක්‍රියාත්මක කිරීමට යටත්ව, බොහෝ නිෂ්පාදන සඳහා යුරෝපා වෙළඳපොළට බදු රහිතව ඇතුළු විය හැකිය. PTA අහෝසි කිරීම එම යෝජනා ක්‍රමය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව යුරෝපා සංගමයට දුන් ප්‍රධාන බැඳීමක් බව HRW කියයි.
“සාධාරණ සැකයක්” මත ගමන් කරන ජනතාව සහ වාහන සෝදිසි කිරීමට, අත්අඩංගුවට ගැනීමට සහ වරෙන්තුවක් නැතිව පරිශ්‍රවලට ඇතුළු වී සෝදිසි කිරීමට පොලිසියට බලය ලැබෙන බවද HRW සඳහන් කළේය. උසාවි නියෝගයකින් තොරව සන්නිවේදන සේවා සපයන්නන්ගෙන් ග්‍රාහක සහ ඇමතුම් ස්ථාන දත්ත ලබාගැනීමටද පොලිසියට හැකි බව එම සංවිධානය කීය.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
පනත් කෙටුම්පත දැනට ඇති ආකාරයෙන්ම සම්මත වුවහොත්, අනෙකුත් නීතිවල අර්ථ දක්වා ඇති පුළුල් වැරදි පරාසයකට මෙම බලතල අදාළ විය හැකි බව HRW පවසයි.
අපරාධයකට ගොදුරු වූවෙකුගේ නම හෝ හඳුනාගත හැකි තොරතුරක් ප්‍රසිද්ධ කිරීම වරදක් කිරීමටත්, අධිකරණයේ අවසරයකින් තොරව නඩු කටයුතු වාර්තා කිරීම සීමා කිරීමටත් පනත් කෙටුම්පතින් බලාපොරොත්තු වන බව HRW කීය. මේවා අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සීමා කළ හැකි බව එම සංවිධානයේ මතයයි.
යුරෝපයට අපනයනය කරන ක්ෂේත්‍රවල සේවකයන්ට සහ අපනයනකරුවන්ට යුරෝපා සංගමය මෙම පනත විනිශ්චය කරන ආකාරය වැදගත් වන්නේ GSP+ පහසුකම රඳා පවතින්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ බැඳීම් ඉටුකිරීම මත නිසාය.
