නව නීති යටතේ EU හි GSP+ වරප්‍රසාදය සඳහා 2028 දෙසැම්බර් 31ට පෙර යළි අයදුම් කළ යුතු බව බ්‍රසල්ස් හි යුරෝපා සංගමය අබියස සිටින ශ්‍රී ලංකා මෙහෙවර පවසයි.
මෙම ප්‍රකාශය නිකුත් කෙරුණේ, යෝජිත රාජ්‍ය ආරක්ෂණ ත්‍රස්තවාද විරෝධී පනත (PSTA) නිසා ශ්‍රී ලංකාවට GSP+ අහිමි විය හැකි බවට EU අනතුරු ඇඟවීමෙන් පසුවය.
සංශෝධිත EU සාමාන්‍යකරණය කළ වරප්‍රසාද පද්ධතිය (GSP) 2027 ජනවාරි 1 සිට බලාත්මක වන බව බ්‍රසල්ස් හි ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය පැවසීය. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු සියලු GSP+ ප්‍රතිලාභීන් නව චක්‍රය යටතේ යළි අයදුම් කළ යුතු බවද එහි සඳහන් විය. 2027 ජනවාරි 1 සිට 2028 දෙසැම්බර් 31 දක්වා අතරමැදි කාලයේදී ශ්‍රී ලංකාවට GSP+ ප්‍රතිලාභ ලැබෙන අතර, යළි අයදුම් කිරීමට රට කැපවී සිටින බව මෙහෙවර පැවසීය.
කෙටුම්පත් නීතියේ ත්‍රස්තවාදය අර්ථ දැක්වීම ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව සීමා කරන ලෙස EU ශ්‍රී ලංකාවෙන් ඉල්ලා තිබේ. දැනට ඇති කෙටුම්පතේ ත්‍රස්තවාදය අර්ථ දක්වා ඇත්තේ ඉතා පුළුල්ව බවත්, එමගින් සාමකාමී විරෝධතා, සිවිල් සමාජ කටයුතු හෝ දේශපාලන මත ප්‍රකාශයද අපරාධ බවට පත් විය හැකි බවත් විචාරකයෝ සහ නීති ආයතන කියති.
නිවේදනය නිකුත් කර ඇත්තේ 2026 නොවැම්බර් 4 වැනිදා බ්‍රසල්ස් හි පැවති යුරෝපා කොමිසමේ ඉහළ මට්ටමේ සමුළුවකින් පසුවය. එම සමුළුව EU හි ‘Everything But Arms’ (EBA) ක්‍රමය වසර 25ක් සපිරීම සනිටුහන් කළ අතර නව GSP ද හඳුන්වා දුන්නේය. ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේ තානාපති චන්දන වීරසේන සහ වාණිජ අමාත්‍ය (වාණිජ) තවිශ්‍යා මුල්ලෙගම්ගොඩ ය. ශ්‍රී ලංකා ඇඟලුම් සංගම් ෆෝරමයේ මහ ලේකම් යොහාන් ලෝරන්ස් GSP සහ EBA හරහා ව්‍යාපාරික අවස්ථා පිළිබඳ පැනලයට සහභාගී විය.
යුරෝපීය ආයෝජකයන්ගේ සහභාගිත්වයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ආයෝජන සමුළුවක් පවත්වන ලෙස තානාපති වීරසේන යුරෝපා කොමිසමේ ජාත්‍යන්තර හවුල්කාරිත්ව අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් කාර්යාලයෙන් ඉල්ලා සිටි බව මෙහෙවර පැවසීය.
පසුබිම
GSP+ යනු අවදානමට ලක්විය හැකි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට EU ලබා දෙන විශේෂ ප්‍රවර්ධන ක්‍රමයකි. මානව හිමිකම්, කම්කරු අයිතිවාසිකම්, පරිසර ආරක්ෂණය සහ යහපාලනය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කැපවීම්වලට ප්‍රතිඵල ලෙස බොහෝ භාණ්ඩ මත ආනයන බදු අඩු කෙරේ, නැතහොත් ඉවත් කෙරේ. ප්‍රතිලාභී රටවල් එම කැපවීම් සපුරන්නේ දැයි EU නිරීක්ෂණය කරයි.
ශ්‍රී ලංකාවට 2010දී GSP+ අහිමි වූ අතර 2017දී නැවත ලැබුණි. දැනට පවතින ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) ගැන EU සමාලෝචන කිහිපයකදීම අවධානය යොමු කර ඇත. PSTA පනතින් බලාපොරොත්තු වන්නේ එය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමටය.
තානාපති කාර්යාලය ලබා දුන් සංඛ්‍යා ලේඛන අනුව, ඇඟලුම් අංශයෙන් වසරකට ඩොලර් බිලියන 5ක් පමණ උපයන අතර එය රටේ වෙළඳ භාණ්ඩ අපනයනයෙන් සියයට 40කට වඩා වේ. ඇඟලුම් අපනයනයෙන් සියයට 30කට වඩා ගන්නේ EU ය. 2026 පළමු භාගයේදී ඇඟලුම් ඩොලර් මිලියන 705ක් EU වෙත අපනයනය කළ අතර, වැඩි කොටසක් GSP+ වරප්‍රසාද යටතේය. රෙදිපිළි සහ රෙදි වලින් ඩොලර් මිලියන 522ක් පමණ ලැබුණි.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
ඇඟලුම් යනු ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම අපනයන අංශයයි. GSP+ වරප්‍රසාද ලක්ෂ ගණනක ජනතාවගේ ජීවනෝපායට රුකුලක් බව මෙහෙවර පවසයි. වරප්‍රසාදය අහිමි වුවහොත් EU වෙළඳපොළේ ශ්‍රී ලංකා භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යා හැකි අතර, එය කර්මාන්තශාලා ඇණවුම් සහ රැකියාවලට බලපෑ හැකිය.
දැනට 2028 අවසානය දක්වා බදු සහන ලැබේ. නව චක්‍රය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව සුදුසුකම් ලබන්නේ දැයි තීරණය වන්නේ එහි අයදුම්පත සහ ත්‍රස්තවාද විරෝධී නීතියේ අවසන් හැඩය ඇතුළු රටේ කැපවීම් පිළිබඳ EU ඇගයීම මතය.
