පැරණි ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනතට (PTA) පසුව ගෙන එන යෝජිත නීතිය නිසා යුරෝපීය වෙළඳපොළට ශ්‍රී ලංකාවට ලැබෙන තීරු බදු රහිත ප්‍රවේශය අවදානමට ලක්විය හැකි බව ඇඟලුම් අපනයනකරුවන් සහ නීති විශේෂඥයන් අනතුරු අඟවා තිබේ.
රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත (PSTA) ගෙන එන්නේ දශක ගණනක් තිස්සේ විවේචනයට ලක් වූ PTA වෙනුවටය. ඒකාබද්ධ ඇඟලුම් සංගම් සංසදය (JAAF) ඔක්තෝබර් 18 නිවේදනයකින් කියා සිටියේ, පනතේ පුළුල් බලතල සහ අධිකරණ අධීක්ෂණය අඩුකම යුරෝපා සංගමයේ GSP+ වෙළඳ සහනයට තර්ජනයක් විය හැකි බවයි. “GSP+ කියන්නේ තෑග්ගක් නොවෙයි. මානව හිමිකම්, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ පරිසර ආරක්ෂණය ආවරණය වන ජාත්‍යන්තර සම්මුති 27කට අනුකූල වීම මත ශ්‍රී ලංකා භාණ්ඩවලට යුරෝපා සංගමයට තීරු බදු රහිතව ඇතුළුවීමට ඉඩ සැලසෙනවා” යැයි JAAF පැවසීය. එම සම්මුති ලැයිස්තුව 2027–28 වන විට 32ක් දක්වා වැඩි වේ. 2027දී GSP+ තත්ත්වය අලුත් කිරීමට ශ්‍රී ලංකාව ඉල්ලුම් කර ඇත.
ඇඟලුම් යනු රටේ ප්‍රධානතම අපනයනයයි. Lanka Business Online උපුටා දැක්වූ දත්ත අනුව එහි වටිනාකම වසරකට ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 5ක් පමණ වන අතර, භාණ්ඩ අපනයනයෙන් සියයට 40කට වැඩි කොටසකි. එයින් සියයට 30කට වඩා තරමක් වැඩි ප්‍රමාණයක් යුරෝපා සංගමය ගනී. මෙම වසරේ පළමු මාස හයේදී යුරෝපා සංගමයට ඩොලර් මිලියන 705ක ඇඟලුම් අපනයනය කළ නමුත්, එය 2025 එම කාලයට වඩා සියයට 8කින් අඩුය. එම කාලයේදී චීනයෙන් යුරෝපා සංගමයට ඇඟලුම් ආනයනය සියයට 5කින්ද, වියට්නාමයෙන් සියයට 9කින්ද ඉහළ ගියේය.
2018 සිට PTA ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා සිදු වූ උත්සාහ හතරක් නිරීක්ෂණය කළ නීති විශේෂඥයන් කියන්නේ, පෙර කෙටුම්පත්වලට වඩා මෙය යහපත් වුවත් තවමත් අඩුපාඩු ඇති බවයි. ඔවුන්ගේ චෝදනා අතර රාජ්‍ය දේපළ විනාශ කිරීම සහ ඇතැම් ප්‍රකාශන ත්‍රස්තවාදයට ඇතුළත් කරන පුළුල් නිර්වචනයක් ඇති බවත්, යම් සංවිධානයක් “සාධාරණ හේතු” මත ජනාධිපතිවරයාට අධිකරණයක් නොමැතිව තහනම් කළ හැකි බවත් වේ. පනතට අනුව ගමන් සීමා නියෝග විනිසුරුවරයෙකු දකින තුරු පැය 72ක් දක්වා පැවතිය හැක. රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග මාස දෙකක් පැවතිය හැකි අතර වසරක් දක්වා දීර්ඝ කළ හැක. ත්‍රිවිධ හමුදා සාමාජිකයන්ට සහ ඒ සමග වෙරළ ආරක්ෂක බලකායට පුද්ගලයන් නවත්වා සෝදිසි කිරීමට, අත්අඩංගුවට ගැනීමට සහ පැය 48ක් රඳවා තබා ගැනීමට බලය ලැබේ. හදිසි නීතියට මෙන් නොව, මෙම බලතල සඳහා පාර්ලිමේන්තුවේ මාසික අනුමැතිය අවශ්‍ය නොවේ.
පනතේ ව්‍යවස්ථානුකූලභාවය අභියෝග කරමින් මාධ්‍ය අයිතීන් සඳහා වූ කණ්ඩායම් ඔක්තෝබර් 17 ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළේය. තොරතුරු සඟවා තැබීම අපරාධයක් කරන 15 වගන්තියෙන් රහසිගත ප්‍රභවයන්ට සහ හෙළිදරව් කරන්නන්ට ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂාවක් නොලැබෙන බව නිදහස් මාධ්‍ය ව්‍යාපාරයේ විධායක කමිටු සාමාජික උදය කළුපතිරණ සහ හනා ඉබ්‍රාහිම් පෙත්සමේ දක්වා ඇත. පනත ඉවත් කරගන්නා ලෙස ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ශ්‍රී ලංකාව රජයෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
පසුබිම
PTA පනත 1979දී තාවකාලික පියවරක් ලෙස පනවන ලදී. එහි බලපෑම වැඩිපුර ම එල්ල වූයේ දමිළ සහ මුස්ලිම් සුළුතරයන්ට, මාධ්‍යවේදීන්ට, මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයන්ට සහ ආගමික නායකයන්ට බැවින් එය අහෝසි කරන ලෙස ජාත්‍යන්තර ඉල්ලීම් නැවත නැවතත් ඉදිරිපත් වී ඇත.
GSP+ යටතේ සුදුසුකම් ලබන සංවර්ධනය වන රටවලට ජාත්‍යන්තර සම්මුතිවලට අනුකූල වීමට ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යුරෝපීය වෙළඳපොළට මනාප ප්‍රවේශයක් ලැබේ. PTA වෙනුවට එන ඕනෑම නීතියක් පටු නිර්වචන, සංගම් වීමේ, රැස්වීමේ සහ ප්‍රකාශනයේ නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ විධායකය පරීක්ෂා කළ හැකි අධිකරණ ඇතුළු ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල විය යුතු බව එක්සත් ජාතීන් සහ යුරෝපා සංගමය වසර ගණනාවක් තිස්සේ කියා ඇත.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
නිදහස් වෙළඳ කලාපවල සහ අනුබද්ධ කර්මාන්තවල අපනයන නිෂ්පාදනයේ නිරත සේවකයන් 140,000ක් පමණ සිටින අතර, මෙම වෙළඳ සහනයෙන් පවුල් ලක්ෂ ගණනක රැකියා ආරක්ෂා වන බව JAAF කියයි. කටුනායක නිදහස් වෙළඳ කලාපයේ සේවිකාවක් වන වයස 52ක නිරෝෂණි මානෙල් UCA News වෙත කීවේ, යෝජිත නීතිය රැකියා ආරක්ෂාවට, වැටුප්වලට සහ සේවා තත්ත්වවලට තර්ජනයක් විය හැකි බවත්, සාධාරණ ප්‍රතිකාර ඉල්ලා සිටීමෙන් සේවකයන් වළක්වන බවත්ය.
පනත තවමත් නීතියක් බවට පත් වී නැත. අවසාන පාඨය සම්මුතිවලට නොසැහෙන බව යුරෝපා සංගමය තීරණය කළහොත්, 2027 අලුත් කිරීමේදී සහනය ප්‍රශ්නයට ලක්විය හැකිය. එබැවින් පාර්ලිමේන්තුව සහ අධිකරණය ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරය අපනයනකරුවන්, සේවකයන් සහ මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් විමසිල්ලෙන් බලා සිටී.
