සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ කෙටුම්පතේ වගන්ති කිහිපයක් ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි බව ප්‍රකාශ කරන ලෙස ඉල්ලා මාධ්‍යවේදීන් දෙදෙනෙක් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සමක් ගොනු කර තිබේ. මෙම කෙටුම්පතට එරෙහි පෙත්සම් ගණන දිගින් දිගටම වැඩි වෙමින් පවතී.
තරිඳු උඩුවරගෙදර සහ මොහොමඩ් ෆසීර් යන මාධ්‍යවේදීන් ගෞරි ශංකරි නීති සමාගම හරහා විශේෂ නිර්ණය පෙත්සම ගොනු කළහ. කෙටුම්පතින් නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන නිලධාරීන්ටත් විධායක නිලධාරීන්ටත් අධික බලතල ලැබෙන බවත්, විමර්ශන සහ රඳවා තබා ගැනීම් කෙරෙහි අධිකරණ අධීක්ෂණය සීමා වන බවත් ඔවුන්ගේ මතයයි.
පෙත්සම්කරුවන් ප්‍රධාන වශයෙන් දක්වා ඇත්තේ 56 වගන්තියයි. මෙම පනත යටතේ කරන හෝ කිරීමට නියමිත විමර්ශනයකට අගතියක් විය හැකි තොරතුරු හෙළි කිරීම එමගින් වරදක් කරයි. නීතිමය සන්නිවේදන සඳහා යම් ආරක්ෂාවක් සහ දැනුමක් නොතිබීම පිළිබඳ ඉල්ලීමක් එහි තිබුණත්, මහජන ප්‍රයෝජනය සඳහා කරන වාර්තාකරණයට ඍජු ආරක්ෂාවක් නැති බව පෙත්සම්කරුවෝ කියති. මාධ්‍යවේදීන්ට සහ ඥාතීන්ට කුමක් හෙළි කළ හැකිද යන්න අවිනිශ්චිත වන බවත්, එය ව්‍යවස්ථාවේ 12(1) සහ 14(1)(අ) ව්‍යවස්ථාවලට පටහැනි බවත් ඔවුහු කියති.
4(2) වගන්තියෙන් සංවිධිත අපරාධ කල්ලියක සාමාජිකත්වය අනුමාන කළ හැකි කරුණු ලෙස දක්වා ඇත්තේ දන්නා සාමාජිකයන් සමඟ ඇසුර, ඇඳුම්, අත් සංඥා, භාෂාව, ටැටූ, ඇතැම් ස්ථානවලට පැමිණීම සහ එබඳු අය සමඟ නැවත නැවත අත්අඩංගුවට පත්වීමයි. මේවා තනිවම සාමාජිකත්වය ඔප්පු නොකරන බවත් අත්තනෝමතික ක්‍රියාවන්ට ඉඩ සලසන බවත් පෙත්සම්කරුවෝ කියති.
17 වගන්තියෙන් බරපතළ අපරාධයක් ගැන සාධාරණ සැකයක් ඇති පොලිස් නිලධාරීන්ට පුද්ගලයන් නවත්වා පරීක්ෂා කිරීමට, ප්‍රශ්න කිරීමට, අත්අඩංගුවට ගැනීමට, වරෙන්තුවකින් තොරව පරිශ්‍ර සෝදිසි කිරීමට සහ භාණ්ඩ අල්ලා ගැනීමට බලය ලැබේ. 20 වගන්තියෙන් සැකකරුවෙකු මහේස්ත්‍රාත්වරයා ඉදිරියට ගෙන එන තෙක් පැය 72ක් රඳවා තැබිය හැකිය. ගමන් කාලය ඊට අයත් නොවේ. අවසර ලැබුණහොත් තවත් පැය 24ක් පොලිස් අත්අඩංගුවේ තැබිය හැකිය. මෙයින් මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ අභිමතය සීමා වන බවත්, ඇපයට හෝ නිදහස් කිරීමට අදාළ ස්වාධීන තීරණයට බාධා වන බවත් පෙත්සම්කරුවෝ කියති.
21 වගන්තියෙන් පොලිසිය භාර අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්ට සැකකරුවෙකු එක වර මාස දෙක බැගින්, උපරිම වසරක් දක්වා රඳවා තැබීමට නියෝග කළ හැකිය. රඳවා තැබිය යුතුද යන්න තීරණය කරන්නේ අධිකරණයක් නොව විධායක නිලධාරියෙකු බව පෙත්සම්කරුවෝ කියති. තවද 23 වගන්තියෙන් ඇතැම් අවස්ථාවල ඇප දිය හැක්කේ මහාධිකරණයට පමණක් වන අතර, අධිචෝදනා ගොනු කිරීමට පෙර සැකකරුවන්ට වසරක් දක්වා රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරයේ සිටීමට සිදු වේ.
44(4) වගන්තිය යටතේ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති හෝ ඊට ඉහළ නිලධාරියෙකුට මහේස්ත්‍රාත්වරයකුගේ පූර්ව අවසරයකින් තොරව සේවා සපයන්නන්ගෙන් ග්‍රාහක විස්තර, ඇමතුම් වාර්තා සහ ටවර් ස්ථාන දත්ත ලබා ගත හැකිය. සංවිධිත අපරාධවලට කිසිදු සම්බන්ධයක් නැති අයව පවා ප්‍රමාණවත් රැකවරණයකින් තොරව නිරීක්ෂණයට ලක් විය හැකි බව පෙත්සම්කරුවෝ කියති. සංකේතනය කළ සේවාවලට ප්‍රවේශය, සන්නිවේදන වෙත ඇහුම්කන් දීම, ප්‍රකාශ සහ වෙනත් සාක්ෂි පිළිගැනීම පිළිබඳ විධිවිධානවලටද ඔවුන් විරුද්ධ වෙති.
කෙටුම්පත හෝ එහි විධිවිධාන එකක් හෝ කිහිපයක් ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි බවටත්, එය ව්‍යවස්ථාවේ 84(2) ව්‍යවස්ථාව යටතේ අවශ්‍ය විශේෂ බහුතරයෙන් සහ ජනමත විචාරණයකින් ජනතා අනුමැතියෙන් පමණක් නීතිගත කළ හැකි බවටත් නිර්ණයක් ලබා දෙන ලෙස පෙත්සම්කරුවෝ ඉල්ලා සිටිති. ඔවුන් වෙනුවෙන් නීතීඥ හිජාස් හිස්බුල්ලා ඇතුළු නීතීඥවරු පෙනී සිටිති.
පසුබිම
ව්‍යවස්ථාව යටතේ කෙටුම්පතක් ගැසට් කර පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළ පසු විශේෂ නිර්ණය පෙත්සමක් මගින් එය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අභියෝගයට ලක් කළ හැකිය. කෙටුම්පත හෝ එහි කොටස් ව්‍යවස්ථාවට අනුකූලද යන්න අධිකරණය නිර්ණය කරයි. ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි යැයි නිර්ණය වූ කෙටුම්පතක් පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක බහුතරයෙන් සම්මත කළ යුතු අතර, ඇතැම් අවස්ථාවල ජනමත විචාරණයක් අවශ්‍ය වේ.
සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ කෙටුම්පතට එරෙහිව පෙත්සම් කිහිපයක් ගොනු වී ඇත. මාධ්‍යවේදීන්ගේ පෙත්සම ඒවාට අමතරව ගොනු කළ තවත් එකකි.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ නිර්ණය පාර්ලිමේන්තුවට සම්මත කළ හැකි දේ තීරණය කරයි. යම් වගන්ති ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි යැයි නිර්ණය වුවහොත්, කෙටුම්පත නීතිගත වීමට පෙර පාර්ලිමේන්තුවට ඒවා සංශෝධනය කිරීමට හෝ ඉහළ බහුතරය සපුරාලීමට සිදු වේ.
සැකකරුවෙකුට මහේස්ත්‍රාත්වරයා හමුවීමට පෙර කොපමණ කාලයක් රඳවා තැබිය හැකිද, දිගු රඳවා තැබීමකට අවසර දිය හැක්කේ කාටද, වරෙන්තුවක් නැතිව පොලිසියට සෝදිසි කළ හැක්කේ කවදාද, අධිකරණ නියෝගයක් නැතිව ඇමතුම් වාර්තා ලබා ගත හැකිද යන කරුණු මෙම පෙත්සම්වලින් නිර්ණයට ලක් වේ. විමර්ශන ගැන තොරතුරු හෙළි කිරීමේ නීති නිසා මාධ්‍යවේදීන්ටත් ඔවුන්ගේ මූලාශ්‍රවලටත් බලපෑමක් ඇත.
