අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ බක්කමිටියාව-තිම්බිරිගොල්ල රක්ෂිත වනාන්තරය තුළ ඉඩම් කොටස් තුනක් නිදහස් කිරීමට සහ නීතිගත කිරීමට ගන්නා උත්සාහයන් වහාම නවත්වන ලෙස පරිසර යුක්තිය පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය (CEJ) ඉල්ලා සිටී.

නොවැම්බර් 19 දිනැති ඉල්ලීම් ලිපියක් මගින් සංරක්ෂක ජනරාල්වරයාට එවූ CEJ, BKT/DR/04, BKT/DR/05 සහ BKT/DR/06 යන බහුඅස්‍ර (Polygons) ලෙස හඳුනාගත් ඉඩම් කොටස් තුන සම්බන්ධ ඕනෑම බැහැර කිරීමක්, නීතිගත කිරීමක්, වෙන් කිරීමක්, අයිතිය මාරු කිරීමක්, ඉඩම් එළිකිරීමක් හෝ සංවර්ධනයක් අත්හිටුවන ලෙස ඉල්ලා ඇත. ඒවායේ නීතිමය තත්ත්වය සහ නීතිමය අවශ්‍යතා සපුරා ඇති ආකාරය තහවුරු කරන තෙක් එය පැවතිය යුතු බව ඔවුන් කියයි.

ඒ ඉඩම් 2010 ඔක්තෝබර් 1 දිනැති අංක 1673/45 දරන අති විශේෂ ගැසට් නිවේදනයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කළ, හෙක්ටයාර 47,136.3142ක් වන රක්ෂිතය තුළ පිහිටා ඇතැයි සංවිධානය කියයි.

තිරසර වන කළමනාකරණ වැඩසටහන හා සම්බන්ධ නිල ලිපි හුවමාරුවලින් බහුඅස්‍ර තුන රක්ෂිතයෙන් බැහැර කිරීම සලකා බලන බව පෙනෙන්නට තිබෙන නිසා තමන් කම්පා වූ බව CEJ සභාපති හේමන්ත විතානගේ පැවසීය. ඒ සඳහා ඉඩම් ගැටලු විසඳීමට පත් කළ කමිටුවක තීරණ අදාළ වන බවද ඔහු කීය.

“වන සංරක්ෂණය හුදු පරිපාලන පිළිවෙතක් ලෙස සැලකිය නොහැකියි. මේ ඉඩම් 2010 දී ප්‍රකාශයට පත් කළ රක්ෂිත වනාන්තරයේ සීමාව තුළ තවමත් තිබේ නම්, ඒවා නිදහස් කිරීමට, වෙන් කිරීමට හෝ සංවර්ධනයට ඉඩ දීමට පෙර නීතිය ගරු කරන බව බලධාරීන් තහවුරු කළ යුතුයි” යැයි විතානගේ කීය.

CEJ ලබාගත් ලිපි හුවමාරුවලට අනුව බහුඅස්‍ර තුන සඳහා උපලේඛන සකස් කර ඉදිරි කටයුතු සඳහා යොමු කර ඇත. වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව කමිටුවේ තීරණවලට යටත්ව ඉඩම් නීතිගත කිරීමට විරෝධයක් නොදක්වන බවටද වාර්තා වේ. එහෙත් එවැනි ලිපි හුවමාරුවක් ඉඩම් රක්ෂිතයෙන් ඉවත් කරන නීත්‍යනුකූල නියෝගයක්, ගැසට් නිවේදනයක් හෝ නීතිමය බලයක් ඇති වෙනත් ලේඛනයක් නොවන බව CEJ අවධාරණය කරයි.

බහුඅස්‍ර තුන රක්ෂිතයෙන් බැහැර කරමින් නීත්‍යනුකූල නියෝගයක් හෝ ගැසට් නිවේදනයක් නිකුත් කර තිබේද, එසේ නම් කුමන නෛතික විධිවිධාන යටතේද යන්න හෙළි කරන ලෙස සංවිධානය සංරක්ෂක ජනරාල්වරයාගෙන් ඉල්ලා ඇත. 2010 ගැසට් නිවේදනයේ සහතික කළ පිටපත්, සිතියම්, මායිම් නිර්ණය, කමිටු තීරණ, ඉඩම් සඳහා සකස් කළ උපලේඛන සහ පසුව නිකුත් කළ නියෝග හෝ අනුමැති ලබාදෙන ලෙසද ඉල්ලා ඇත.

පසුබිම

ශ්‍රී ලංකාවේ රක්ෂිත වනාන්තරයක් යනු වන ආඥාපනත යටතේ ආරක්ෂා වන රාජ්‍ය වන වර්ගයකි. එහි තත්ත්වය සාමාන්‍යයෙන් නිර්ණය වන්නේ ගැසට් නිවේදනයකිනි. රක්ෂිතයෙන් ඉඩම් නීත්‍යනුකූලව ඉවත් කර නොමැති නම් ඉඩම් එළිකිරීම, වගාව හෝ පදිංචිය වැනි කටයුතු සාමාන්‍යයෙන් සීමා වේ.

රක්ෂිත වනාන්තර තුළ ඉඩම් පිළිබඳ ආරවුල් අතීතයේ දිස්ත්‍රික්ක කිහිපයකම ඉදිරිපත් වී තිබේ. බොහෝවිට ඒවා ගැසට් සීමාවට ඇතුළත් බව පසුව හඳුනාගත් ඉඩම්වල ජීවත් වූ හෝ වගා කළ අයට අදාළය. එවැනි ඉඩම් නීතිගත කිරීම බලධාරීන් මෙම ගැටලු විසඳීමට භාවිත කළ එක් ක්‍රමයකි. එහෙත් එය නීතියේ දක්වා ඇති ක්‍රියා පටිපාටිය අනුව කළ යුතු බව පරිසර කණ්ඩායම් නිතර කියා ඇත.

CEJ ගේ ස්ථාවරය වන්නේ, නීතිගත කිරීමට හෝ වෙන් කිරීමට පරිපාලන පියවර ගැනීම ආරම්භ කිරීමට පෙර, 2010 ගැසට් නිවේදනයෙන් ආරක්ෂා වන ඉඩම්වල තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට අවශ්‍ය නීතිමය ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණ කළාද යන්න ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය බවයි.

ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?

මෙම ඉඩම් පිළිබඳ තීරණවලින් බලපෑමට ලක්විය හැකි අම්පාර වැසියන්ටත්, ජලය, වන සත්ත්ව සහ වෙනත් පාරිසරික ප්‍රතිලාභ සඳහා වනාන්තරය මත යැපෙන අයටත් මෙය වැදගත් වේ. ඉඩම් නීත්‍යනුකූලව බැහැර කළේ නම් ක්‍රියාවලිය ප්‍රසිද්ධියේ ලේඛනගත විය යුතුය. එසේ නොවේ නම් වෙන් කිරීමක් හෝ සංවර්ධනයක් නීතිමය අභියෝගයකට ලක්විය හැකිය.

CEJ ලේඛන ඉල්ලා සිටීමෙන්, ආරක්ෂිත ඉඩම් පිළිබඳ තීරණවල නීතිමය පදනම හෙළි කරන ලෙස සාමාන්‍ය ජනතාවටද බලධාරීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටිය හැකි ආකාරයක් පෙනේ.