2024 සැප්තැම්බර් සිට ශ්‍රී ලංකාවේ බදු සහනයක් ලෙස සැබවින්ම ක්‍රියාත්මක වී ඇත්තේ වාර්ෂික ආදායම් බදු රහිත සීමාව ඉහළ දැමීම පමණක් වන අතර අනෙක් සියලුම බදු පාහේ නොවෙනස්ව පැවතීම හෝ ඉහළ යාම සිදු වී තිබේ.
බදු රහිත සීමාව වසරකට රුපියල් ලක්ෂ 12 සිට ලක්ෂ 18 දක්වා ඉහළ ගියේය. එයින් බදු ගෙවන්නෙකුට මසකට උපරිම වශයෙන් රුපියල් 20,500ක් ඉතිරි වේ.
බදු බර වැඩි කළ පියවර ආරම්භ වූයේ 2025 ජනවාරියේදීය. එදා මද්‍යසාර, සිගරැට්, දුම්කොළ, සීනි සහිත පානවර්ග සහ මෝටර් වාහන මත සුරාබදු සියයට 6ක් පමණ ඉහළ ගියේය. 2025 පෙබරවාරියේ විදුලි වාහන මත සුරාබදු අනුපාත දෙගුණ කෙරිණි. එය සියයට 100ක වැඩිවීමකි.
වාහන ආනයන බදු ද 2025 පෙබරවාරියේ වෙනස් විය. කලින් තිබූ රේගු බදු නිදහස ඉවත් කර සියයට 20ක ආනයන බද්දක් පනවන ලදී. තවත් සියයට 50ක අධිභාරයක් සමඟ සඵල බදු අනුපාතය සියයට 30 දක්වා ඉහළ ගියේය.
2025 අප්‍රේල් මාසයේ බැංකු තැන්පතු පොලිය මත රඳවා ගැනීමේ බද්ද සියයට 5 සිට සියයට 10 දක්වා දෙගුණ විය. සුදුසුකම් ලබන අඩු ආදායම්ලාභී තැන්පත්කරුවන්ට ස්වයං ප්‍රකාශයක් මගින් සහන ලබාගත හැකිය. මත්පැන්, දුම්කොළ, ඔට්ටු සහ සූදු ව්‍යාපාර සඳහා සංස්ථා ආදායම් බද්ද සියයට 40 සිට සියයට 45 දක්වා ඉහළ ගියේය. සුදුසුකම් ලබන සේවා අපනයන සහ විදේශීය ආදායම් කලින් බදු නිදහස් වුවද, අපනයන සේවා බද්ද යටතේ උපරිම සියයට 15කින් බදු අයවේ.
පසුබිම
2026 වසරේත් වෙනස්කම් කිහිපයක් සිදු විය. අප්‍රේල් මාසයේ රේගු තීරු බදු ව්‍යුහය සියයට 0, 15 සහ 20 යන කොටස් තුනෙන් සියයට 0, 10, 20 සහ 30 යන කොටස් හතරකට වෙනස් කෙරිණි. නව සියයට 30 කොටස තෝරාගත් ආනයන සඳහා අදාළ වන අතර තවත් සමහර බදු අඩු කෙරිණි.
2026 මැයි මාසයේ පවතින සියයට 30 රේගු බද්ද මත සියයට 50ක අධිභාරයක් පැනවීමෙන් අදාළ වාහන සඳහා සඵල අනුපාතය සියයට 45 දක්වා ඉහළ ගියේය. එම අධිභාරය පසුව 2026 දෙසැම්බර් 31 දක්වා දීර්ඝ කෙරිණි. එම මාසයේම සියයට 2.5ක සමාජ ආරක්ෂණ දායක බද්ද (SSCL) වාහන ආනයන සඳහා ද දීර්ඝ කෙරිණි. ඒ අනුව බද්ද අය කරන අවස්ථාව සහ බදු පදනම වෙනස් විය.
2026 ජූනි මාසයේ ප්‍රාග්ධන ලාභ බද්ද පුද්ගලයන් සහ හවුල්කාරිත්ව සඳහා සියයට 10 සිට 15 දක්වාත්, භාරයන්, ඒකක භාරයන්, අන්‍යෝන්‍ය අරමුදල් සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සඳහා සියයට 10 සිට 30 දක්වාත් ඉහළ ගියේය. වෘත්තීය සේවා මත සියයට 5ක රඳවා ගැනීමේ බද්ද ඡායාරූප ශිල්පීන්, කලාකරුවන්, තොරතුරු තාක්ෂණ විශේෂඥයන් සහ සමාජ මාධ්‍ය විශේෂඥයන් ඇතුළු තවත් කාණ්ඩවලට දීර්ඝ කෙරිණි. එය මසකට රුපියල් ලක්ෂයකට වඩා වැඩි සුදුසුකම් ලබන ගෙවීම්වලට අදාළ වේ.
2026 ජූලි මාසයේ ස්ථාවර නිවැසියන් නොවන සපයන්නන් විසින් සපයන සුදුසුකම් ලත් ඩිජිටල් සේවා සියයට 18ක එකතු කළ අගය මත බදු (VAT) රාමුවට ඇතුළත් කෙරිණි. එහෙත් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කිරීම තවමත් අසම්පූර්ණය.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
බොහෝ ගෘහ සඳහා තහවුරු වූ එකම ඉතිරිය ආදායම් බදු රහිත සීමාව ඉහළ දැමීමයි. එය ලැබෙන්නේ වාර්ෂික ආදායම කලින් තිබූ රුපියල් ලක්ෂ 12 සීමාවට වඩා වැඩි අයට පමණි.
බැංකු තැන්පතු පොලිය උපයන අයට ඉහළ රඳවා ගැනීමේ බද්දක් අදාළ වේ. එහෙත් අඩු ආදායම්ලාභී තැන්පත්කරුවන්ට ස්වයං ප්‍රකාශයෙන් සහන ඉල්ලිය හැකිය. විදුලි වාහන ඇතුළු වාහන ගන්නන්ට ඉහළ ආනයන බදු සහ අය කිරීම් බලපායි. ප්‍රාග්ධන ලාභ බද්ද හෝ රඳවා ගැනීමේ බද්ද ගෙවන ආයෝජකයන්ට, ස්වාධීන සේවකයන්ට සහ වෘත්තිකයන්ට ද 2026 වෙනස්කම් බලපායි.
