කැලණි ගඟ ද්‍රෝණියේ ජල ගුණාත්මකභාවය නිරීක්ෂණය කිරීමේ වසර පහක ව්‍යාපෘතියකට ජපානය රුපියල් කෝටි 60කට වැඩි මුදලක් වෙන් කර ඇත. ජල පරීක්ෂණ උපකරණවල පළමු තොගය ඔක්තෝබර් 26 සඳුදා භාර දුන්නේය.
ව්‍යාපෘතියේ මෙහෙයුම් කමිටු රැස්වීම මධ්‍යම පරිසර අධිකාරියේ (CEA) ශ්‍රවණාගාරයේ පැවැත්විණි. එහිදී ජපාන නියෝජිතයෝ උපකරණ පරිසර ඇමති ආචාර්ය ධම්මික පටබැඳි වෙත භාර දුන්හ. පසුව ඒවා CEA ය, මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලය සහ ජෙනරල් ශ්‍රීමත් ජෝන් කොතලාවල ආරක්ෂක විශ්වවිද්‍යාලය අතර බෙදා දෙන ලදී.
ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ජපාන ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා ඒජන්සිය (JICA) සහ ජපාන විද්‍යා හා තාක්ෂණ ඒජන්සිය (JST) මගින් SATREPS වැඩසටහන යටතේ ය. 2026 සිට 2030 දක්වා ද්‍රෝණියේ ජලජ පරිසරය නිරීක්ෂණය කිරීමට දත්ත වේදිකාවක් ගොඩනැගීම එහි අරමුණ ය.
ද්‍රෝණිය පුරා නිරීක්ෂණ ජාලයක් ද පිහිටුවනු ඇත. ප්‍රතිපත්ති රාමු සකස් කිරීම, නිලධාරීන් පුහුණු කිරීම, තාක්ෂණික විශේෂඥයන් සම්බන්ධ කර ගැනීම සහ පර්යේෂණ සොයාගැනීම් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ද ව්‍යාපෘතියේ කාර්යයන් ය. මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලයේ ජලජ පරිසර දත්ත මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථානය ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.
මෙහෙයුම් කමිටුව පරිසර අමාත්‍යාංශ ලේකම් කේ.ආර්. උඩුවාවල ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ජපානයේ තෝහොකු විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය සෝ කසාමා ප්‍රධාන පර්යේෂකයා ය. වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුව, ජල සම්පත් මණ්ඩලය සහ ක්ලීන් ශ්‍රී ලංකා ලේකම් කාර්යාලය ද මෙයට සම්බන්ධ ය.
පසුබිම
කැලණි ගඟේ දිග කිලෝමීටර් 145ක් පමණ වන අතර ද්‍රෝණියේ වපසරිය වර්ග කිලෝමීටර් 2,300ක් පමණ ය. රටේ ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ ද්‍රෝණිය තුළ ජීවත් වේ. කොළඹ සහ අවට ප්‍රදේශවලට පානීය ජලය ලැබෙන ප්‍රධාන ප්‍රභවයක් ද මෙම ගඟ ය.
ද්‍රෝණිය තුළ ප්‍රධාන ජල පිරිපහදු සහ බෙදාහැරීමේ මධ්‍යස්ථාන 14ක් ඇත. CEA අවසරය ඇතිව ක්‍රියාත්මක වන බියගම සහ සීතාවක කර්මාන්ත කලාප ඇතුළු කර්මාන්ත 5,400කට වැඩි ගණනක් ද එහි පිහිටා තිබේ.
කාර්මික අපජලය, පිරිපහදු නොකළ අපජලය, කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය සහ වැලි හා මැණික් කැණීම් නිසා ගඟ දූෂණයට ලක්වේ. ගංවතුර සහ නියඟය ද ජල ගුණාත්මකභාවයට බලපායි. භූගත ජලය සඳහා නිශ්චිත ගුණාත්මක සම්මත ද නොමැත. බස්නාහිර පළාතේ බොහෝ නිවාස පානීය ජලය සඳහා භූගත ජලය භාවිත කරන නිසා එය සැලකිල්ලට ලක් විය යුතු කරුණකි.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
ද්‍රෝණියේ ජල ගුණාත්මකභාවය කළමනාකරණය කිරීමට රජයේ ආයතනවලට විද්‍යාත්මක පදනමක් ලබා දීම ව්‍යාපෘතියෙන් අපේක්ෂා කෙරේ. 2030 වන විට ජනතාවට ආරක්ෂිත පානීය ජලය ලබා දීම එහි අවසාන ඉලක්කය ය.
ගඟෙන් පානීය ජලය ලබාගන්නා කොළඹ, ගම්පහ ඇතුළු ප්‍රදේශවල පදිංචිකරුවන්ට ජලයේ තත්ත්වය පිළිබඳ නිතිපතා දත්ත මෙම නිරීක්ෂණ ජාලයෙන් ලැබෙනු ඇත. ජල ගුණාත්මකභාවය සම්බන්ධ නීති වෙනස් කිරීම රඳා පවතින්නේ ව්‍යාපෘතියේ සොයාගැනීම් ප්‍රකාශයට පත් වූ පසු රජය ගන්නා ප්‍රතිපත්ති තීරණ මත ය.
