ඊයම්-අම්ල බැටරි නිසි පරිදි ප්‍රතිචක්‍රීකරණය නොකිරීම නිසා සල්ෆියුරික් අම්ලය මෙට්‍රික් ටොන් 5,000කට වඩා වසරකට ශ්‍රී ලංකාවේ පරිසරයට එකතු විය හැකි බව පරිසර යුක්තිය පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය (CEJ) අනතුරු ඇඟවීය.
ප්‍රමාණවත් පාරිසරික ආරක්ෂණ නොමැතිව රට පුරා ඊයම් උණු කිරීමේ ස්ථාන 2,000කට වඩා ක්‍රියාත්මක වන බව වාර්තා වන බව සංවිධානය පැවසීය. අම්ල, ඊයම්, කැඩ්මියම් සහ ආසනික් පාලනයකින් තොරව බැහැර කිරීම ගැනත්, කම්කරුවන්ට සහ අවට ජනතාවට බරපතළ සෞඛ්‍ය අවදානම් ඇති වීම ගැනත් එයින් අදහස් ඇති කරන බව ඔවුහු කීහ.
බැටරි ප්‍රතිචක්‍රීකරණයේදී ඉතිරි වන අපද්‍රව්‍ය, එනම් බැහැර කරන ස්ලැග් සහ ඉතිරි අම්ලය, ඊයම්, කැඩ්මියම් සහ ආසනික් අඩංගු විය හැකි බව CEJ පැවසීය. ඒවා ආරක්ෂිතව හසුරුවා බැහැර නොකළහොත් මිනිස් සෞඛ්‍යයට සහ පරිසරයට අවදානමකි. සල්ෆියුරික් අම්ලය හැසිරවීම ප්‍රධාන ගැටලුවක් ලෙස සඳහන් කළ සංවිධානය, බැටරි අම්ලය සහ විෂ සහිත අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම පාරිසරික අවශ්‍යතාවලින් සහ බලපත්‍ර ක්‍රියාපටිපාටිවලින් ප්‍රමාණවත් ලෙස ආවරණය නොවන බවද කීය.
පවතින පාරිසරික නීති තවත් දැඩි ලෙස ක්‍රියාත්මක කරන ලෙසත්, ලියාපදිංචි සහ ලියාපදිංචි නොවූ ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ස්ථාන දෙවර්ගයම ඵලදායී ලෙස නිරීක්ෂණය කරන ලෙසත්, මෙම කර්මාන්තයෙන් බිහි වන සල්ෆියුරික් අම්ලය සහ අනෙකුත් අන්තරායකර අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමට, පිරිපහදු කිරීමට සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණයට නිල ක්‍රමයක් පිහිටුවන ලෙසත් CEJ ඉල්ලා සිටියේය. ඊයම් විෂවීම වැළැක්වීමට නියාමකයන්, කර්මාන්ත ක්‍රියාකරුවන්, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණ සමාගම් සහ ජනතාව එකට ක්‍රියා කළ යුතු බවද ඔවුහු කීහ.
ජාත්‍යන්තර ඊයම් විෂවීම වැළැක්වීමේ දැනුවත් කිරීමේ සතිය නිමිත්තෙන් ඔක්තෝබර් 18 සිට 24 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති වැඩසටහන්වලදී මෙම අනතුරු ඇඟවීම කෙරිණි. “හඳුනාගැනීමේ සිට වැළැක්වීම දක්වා” එහි තේමාව විය. ජාත්‍යන්තර දූෂක නැති කිරීමේ ජාලය (IPEN) සහ එහි සාමාජික සංවිධාන මෙම ව්‍යාපාරය සම්බන්ධීකරණය කරයි.
ඉලෙක්ට්‍රොනික අපද්‍රව්‍ය සහ ඊයම් අන්තරාය පිළිබඳව පාසල් සිසුන් සහ කොළොන්නාව නගර සභාවේ අපද්‍රව්‍ය හසුරුවන සේවකයන් සඳහා දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් පැවැත් වූ බව CEJ කීය. ඊයම් වලට නිරාවරණය වන සාමාන්‍ය ක්‍රම පැහැදිලි කරන අත්පත්‍රිකා බෙදා හැරි අතර, ඩිජිටල් ව්‍යාපාරයක්ද ක්‍රියාත්මක විය. CEJ සභාපති හේමන්ත විතානගේ මෙහෙයවූ අන්තර්ජාල සාකච්ඡාවකදී ඊයම්-අම්ල බැටරි ප්‍රතිචක්‍රීකරණයේ අභියෝග ගැන කතා කෙරිණි. ඉන්දියාවේ Toxics Link ආයතනයේ අල්ඩා දුබේ සහ සිලෝන් වේස්ට් මැනේජ්මන්ට් (පෞද්.) සමාගමේ සුදේශ් නන්දසිරි ඉදිරිපත් කිරීම් කළහ.
පසුබිම
ඊයම්වලට නිරාවරණය වීමේ ආරක්ෂිත මට්ටමක් නැති බැවින් එය ප්‍රධාන මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවකි. ඊයම් මොළයේ වර්ධනයට බාධා කර සිතීම සහ ස්නායු පද්ධතිය සදාකාලිකව හානි කළ හැකි බැවින් ළමුන් වඩාත් අවදානමට ලක් වෙති. වැඩිහිටියන්ගේ හෘද රෝග සහ වකුගඩු රෝගවලටද එය හේතු විය හැකිය.
මෙම ගැටලුව බැටරි ප්‍රතිචක්‍රීකරණයෙන් ඔබ්බටද විහිදේ. නිසි ලෙස කළමනාකරණය නොකරන කාර්මික හා ඉලෙක්ට්‍රොනික අපද්‍රව්‍ය හරහා ඊයම් පරිසරයට එකතු විය හැකි අතර, අනාරක්ෂිත ලෙස හැසිරවීමෙන් කම්කරුවන්ට සහ අවට පදිංචිකරුවන්ට දූෂණයට නිරාවරණය වීමට සිදු වේ.
ජාත්‍යන්තරව IPEN සහ එහි සාමාජික සංවිධාන තීන්තවල ඊයම් සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කරන ලෙසත්, රොටර්ඩෑම් සම්මුතිය යටතේ අන්තරායකර රසායන ද්‍රව්‍යවල වෙළඳාම තවත් දැඩි ලෙස පාලනය කරන ලෙසත් ව්‍යාපාර කරයි.
ජනතාවට බලපාන්නේ කෙසේද?
බැටරි ප්‍රතිචක්‍රීකරණ හෝ ඊයම් උණු කිරීමේ ස්ථාන අසල ජීවත් වන අයට සහ ඒවායේ සේවය කරන අයට CEJ ප්‍රකාශ කළ කනස්සල්ල වඩාත්ම බලපායි. ලියාපදිංචි නොවූ ස්ථාන ඇතුළුව කර්මාන්තයේ සැබෑ ප්‍රමාණය හඳුනාගත යුතු බවත්, එවිට පහසුකම් පාරිසරික සහ වෘත්තීය ආරක්ෂණ ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලදැයි බලධාරීන්ට පරීක්ෂා කළ හැකි බවත් සංවිධානය කීය.
දූෂණය සිදු වූ පසු පිළියම් කිරීමට වඩා වැළැක්වීම, ඵලදායී නියාමනය සහ වගකීම්සහගත අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය ප්‍රමුඛ කළ යුතු බව CEJ පැවසීය.
